Dizi,
seslerin yükseklik derecelerine göre (genelde bir kurala bağlı olarak)
ard arda yazılmasıdır. Dizi GAM olarak da adlandırılır. İkinci bir
genel soru GENEL DİZİ NEDİR? şeklinde olacaktır. Bir müzikteki tüm
sesleri içeren diziye GENEL DİZİ dı verilir. Aslında değinebileceğimiz
PENTATONİK, DİYATONİK, KROMATİK gibi diziler de var ama girizgahı majör
ve minör dizileri açıklayacağız diye yaptık, öyle devam edelim. Majör Dizi Nedir? İçerdiği
seslerin 2 TAM 1 YARIM 3 TAM 1 YARIM şeklinde sıralandığı diziye MAJÖR
DİZİ denir. Bu ortaokuldan beri müzik dersinde gördüğümüz majör dizi
formülü. Peki buradaki tam ve yarımlar ne ifade ediyor? Buradaki
tam ve yarımlar seslerin arasındaki aralıklardır. Örneğin Do ve Re
arasında 1 TAM ses aralık bulunuyorken Mi ve Fa arasında 1/2 (YARIM)
ses aralık bulunur. O zaman 2 tam 1 yarım 3 tam 1 yarım formülünü kök
sesi DO alarak uygulayalım; DO (tam) RE (tam) Mİ (yarım) FA (tam)
SOL (tam) LA (tam) Sİ(yarım) DO (oktav) (bkz OKTAV NEDİR: Bir sesin
kendisinden iki kat büyük frekansa sahip adaş sesine o sein oktavı
denir. C gamında yazılan ikinci do, frekans olarak ilk yazılan do’nn
iki katı büyüklüğündedir. Frekans arttıkça ses tizleşir) az önce
okuduğunuz dizinin adı DO MAJÖR dizidir ve C ile gösterilir. Fark
ettiyseniz C dizisi hiçbir arıza (diyez-bemol) almamaktadır. İşbu
nedenle ortaouldan beri majör dizi anlatılacağı zaman ilk olarak C
dizisi anlatılır!!! Şimdi 2 tam bir yarım 3 tam bir yarım şeklinde
öğrendiğmiz ve do'yu kök ses alarak kurduğumuz gamda pratik ettiğimiz
Majör diziyi diğer kök seslere uyarlayalım. (Bunu yapmadan önce gitar
üzerinde C majör gamının notalarını arda arda çalınız ve kulaklarınızı
major dizinin tonalitesine alıştırınız. Tavsiyem 2 oktav aralığıyla
hatta mümkünse 3 oktav aralığıyla çalışmanızdır.) DO(1 (KÖK SES)) RE (2) Mİ (3) FA (4) SOL (5) Şimdi SOL sesini kök ses alarak G dizisini yazacağız; SOL-LA-Sİ-DO-RE-Mİ-FA diyez – SOL Görüldüğü
üzere G dizisi, Fa diyez almaktadır. Peki bu nedemektir; G sesi Fa sesi
değil Fa diyez sesi içeriyor demektir, dolayısıyla sololarda da FA
değil FA diyez kullanılır Şimdi başka bir kök sesten yazalım. Bu sefer G dizisinin 5. Sesine gidiyoruz; RE. yani şimdi yazacağımız gamın adı Re major; RE-Mİ-FA diyez- SOL-LA-Sİ-DO diyez- RE Görüldüğü
üzere D gamı Fa diyez ve Do diyez almaktadır. Burada önemli bir nokta
var bilmioyurm dikkatinizi çekti mi; G gamı tek bir arıza aldı; fa
sesine bir diyez. D gamı iki arıza aldı; G gamında da olan fa sesine
diyez ve bir de do sesine bir diyez. İşte beşliler çemberine gore gittiğiniz sürece gamlar bir önceki gamın arızasına ek olarak bir arıza alacaktır; C GAMI- Arıza yok G GAMI-fa diyez D GAMI-fa diyez, do diyez A GAMI- fa diyez, do diyez, sol diyez E GAMI-fa diyez, do diyez, sol diyez ve re diyez. Bu şekilde beşliler çemberine devam edin. En son olarak C diyez gamını göreceksiniz. İşte
5liler çemberine gore yazdığınız bu majör dizilere diyezli tonlar adı
verilir. Arıza olarak sadece diyez arıza alırlar (önemli bir not:
diyezli tonlar da mi ve si seslerine de gerektiği zaman diyez arızası
konulacakır ) Bu şekilde bir sürü major ton elde edeceksiniz. Ama
dikkatinizi çektiyse elde ettiğiniz major gamlar arasına Fa major yok!
Peki onu nasıl elde edeceğiz? Bu sefer her dizisnin 5. SESİNİ DEĞİL 4. SESİNİ ele alalım (elbetteki ilk olarak yine C dan başlıoyruz. Şu halde 4. Ses FA) FA- SOL- LA- Sİ bemol- DO- RE- Mİ- FA Buradan
da anlaşılacağı üzere F gamınnı dördüncü sesiyle yazacağınız Si bemol
majör gamı da F gamındaki Si bemole ek olarak bir BEMOL arıza daha
alacaktır. MİNÖR DİZİ NEDİR? İçerdiği seslerin 1 TAM 1 YARIM 2
TAM 1 YARIM 2 TAM şeklinde sıralandığı diziye MİNÖR DİZİ denir. Minör
diziler kuruluşları bakımından 3 grupta incelenir; 1) DOĞAL MİNÖR 2) ARMONİK MİNÖR 3) MELODİK MİNÖR -DOĞAL
MİNÖR: Minör dizi kuralına uyan dizilere minor dizi denir. 1 TAM 1
YARIM 2 TAM 1 YARIM 2 TAM kuralına gore sıralanan bu sesler doğal minor
tonaliteyi yaratır. MAJÖR DİZİNİN 6. DERECEDEN ÇALINMASI DURUMUNDA
DOĞAL MİNÖR DİZİ ELDE EDİLİR. ÇALINAN DİZİ, 6. DERECESİ ALINAN MAJÖR
DİZİNİN PARALEL (ilgili) MİNÖRÜDÜR. PARALEL MİNÖRÜ OLDUĞU MAJÖR DİZİ
İLE AYNI ARIZALARI ALIR. C DİZİSİ; DO (1. Derece) RE (2. Derece) Mİ (3. Derece) FA (4. Derece) SOL (5. Derece) La (6. Derece) Am Gamı La (tam) Si (yarım) Do (tam) Re (tam) Mi (yarım) Fa (tam) Sol (tam) La (oktav) Görüldüğü
üzere Am (laminör) gamı, C gamının 6. Dereceden çalınmış halidir.
Modları bilen arkadaşlar bu durumu Aeloean modundan hatırlayacaklardır.
6. Derece o dizinin Aeolian modudur. Bu duruma paralel major-paralel
minor durumu denir. Bir major dizinin 6. Derecesi o dizinin ilgili
minörüdür. Aynı şekilde bir minor dizinin de 3. Derecesi o dizinin
parallel majörüdür. Paralel minor parallel majörü ile aynı arızaları
alır (Bu durumu enharmonic diziler ile karıştırmayınız). Bir örnek de G
gamı için verelim; SOL (1. Derece) LA (2. Derece) Sİ (3. Derece) DO (4. Derece) RE (5. Derece) Mİ (6. Derece) Şu halde Em gamı; Mİ-FA diyez-SOL-LA-Sİ-DO-RE-Mİ Şeklinde olacaktır. Bu şekilde tüm major gamların ilgili minörlerini bulunuz ve kulağınızı minor tonaliteye alıştırınız. -
ARMONİK MİNÖR: Doğal minor dizinin 7. Derecesinin “diyez” arızası
alması ile oluşur. Burada ama. 8. Derece ile 7. Derece arasındaki
aralığı tam seesten yarım ses indirmek ve böylece 8. Dereceye dönüş
isteğini arttırmaktır. Tek bir örnekle açıklayacağım, tüm doğal
minörlere uygulayınız; LA-Sİ-DO-RE-Mİ-FA-SOLdiyez-LA Çaldığınız zaman göreceğiniz üzere doğal minöre göre daha güçlü bir şekilde 8. Derecee dönme isteği oluşmaktadır -
MELODİK MİNÖR: Armonik Minör Dizisinin 6. Derecesine “diyez” arızası
alması ile oluşur. Armonik minor dizisinde 6. ve 7. dereceler arasında
1,5 ton gibi bir aralık oluşması sonucunda melodi açısından kaçınılmaz
sorun oluşmuştur. Doğu müziklerinde 1,5 ton aralık sıkça kullanılmasına
rağmen batı müziğinde genllikle armonik aralık olarak kullanılır,
melodik aralık olarak pek sevilmez. Bu nedenle artık ikiliyi
oluşturacak bir durumdan kaçınılır. Bunu engellemek için ya 6. ve 7.
derecenin ardışık çalınması engellenir, ya da 6. Derece diyez alır ve
yarım sese tizleştirilir. Böyle bir durumda yeni bir dizi açığa çıkar;
bunun adı da MELODİK MİNÖR DİZİSİDİR. Yine tek bir örnekle
açıklayacağız; LA-Sİ-DO-RE-Mİ-FAdiyez-SOLdiyez-LA
gitar, gitar dersleri, gitar notaları, nota, tel, gitar teli, akord, metronom, gitar akord, klasik gitar,
akustik gitar, gitar öğrenme, pratik gitar metodu, gitar öğreniyorum, akustik gitar metodu, kolay gitar, basit gitar,
gitar alırken dikkat edilmesi gerekenler, gitarist, kolay gitar öğrenme, gitarım var çalamıyorum, nasıl gitar almalıyım, gitar yardım, guitar,
